Asembler 8086 - Ściągawka

1. Rejestry 8086 (16-bit)

Rejestry ogólnego przeznaczenia

16-bit	Wyższy/niższy bajt	Zastosowanie
AX	AH / AL	Akumulator — wyniki, argumenty przerwań
BX	BH / BL	Bazowy — jedyny (poza SI/DI/BP) do adresowania
CX	CH / CL	Licznik — pętle (LOOP), przesunięcia bitowe
DX	DH / DL	Dane — dzielenie/mnożenie, porty We/Wy

Rejestry indeksowe i wskaźnikowe

SI — Source Index (źródło w operacjach łańcuchowych)
DI — Destination Index (cel w operacjach łańcuchowych)
BP — Base Pointer (adresowanie ramki stosu)
SP — Stack Pointer (szczyt stosu)
IP — Instruction Pointer (adres następnego rozkazu, niedostępny wprost)

Rejestry segmentowe

CS — segment kodu
DS — segment danych (domyślny dla [BX], [SI], [DI])
SS — segment stosu (domyślny dla [BP], SP)
ES — segment dodatkowy (m.in. cel operacji łańcuchowych, bufor wideo)

8086 ma tylko rejestry 16-bitowe — nie ma EAX, RAX itp. To jeszcze wersja "przed" 32-bitowym x86.

2. Segmentowy model pamięci

Adres fizyczny (20-bit, max 1 MB) liczony jest z pary segment:offset:

adres_fizyczny = segment * 16 + offset

Np. MOV ES, BX (gdy BX=0) ustawia segment ES na 0, a późniejsze MOV BP, OFFSET hello daje offset etykiety w bieżącym segmencie danych — razem wskazują konkretny bajt w pamięci.

Jeden fizyczny adres można zapisać wieloma parami segment:offset (segmenty się nakładają)
Domyślne skojarzenia: kod → CS, dane/BX/SI/DI → DS, stos/BP/SP → SS, łańcuchy (cel) → ES
Prefiks segmentu można wymusić: MOV AX, ES:[BX]

3. Dyrektywy i deklaracje danych

Dyrektywa	Znaczenie
`DB`	Deklaracja bajtu / ciągu bajtów (Define Byte)
`DW`	Deklaracja słowa, 2 bajty (Define Word)
`DUP`	Powtórzenie wartości, np. `tab DB 10 DUP(0)`
`OFFSET`	Zwraca przesunięcie (offset) etykiety w segmencie
`ORG`	Ustawia adres początkowy kodu/danych
`EQU`	Definiuje stałą symboliczną
`END`	Koniec pliku źródłowego programu

hello DB "Hello Worldd"   ; ciąg znaków (bez terminatora 0)
tab   DB 10 DUP(0)        ; 10 bajtów wyzerowanych
dlugosc EQU 11             ; stała = 11

4. Tryby adresowania

Natychmiastowe: MOV AX, 5
Rejestrowe: MOV AX, BX
Bezpośrednie: MOV AX, [zmienna] (adres w DS)
Pośrednie rejestrowe: MOV AX, [BX], [SI], [DI], [BP]
Bazowo-indeksowe: MOV AX, [BX+SI]
Z przemieszczeniem: MOV AX, [BX+4], [SI+2]

8086 pozwala łączyć w nawiasie tylko określone pary: BX lub BP (baza) z SI lub DI (indeks) — np. [BX+DI] jest legalne, ale [BX+CX] już nie.

5. Przesyłanie danych

Instrukcja	Działanie
`MOV dst, src`	Kopiuje wartość (nie może być mem→mem ani segment→segment wprost)
`LEA dst, src`	Ładuje offset efektywnego adresu do rejestru
`LDS dst, src`	Ładuje offset do dst i segment do DS jednocześnie
`LES dst, src`	Jak wyżej, ale segment trafia do ES
`PUSH / POP`	Odłożenie/zdjęcie słowa (2 bajty) ze stosu
`XCHG a, b`	Zamiana wartości miejscami

Nie można wprost zrobić MOV ES, 0 — rejestr segmentowy ładuje się tylko z innego rejestru lub pamięci, stąd trik MOV BX, 0 / MOV ES, BX w przykładzie z Hello World.

6. Arytmetyka i logika bitowa

Instrukcja	Działanie
`ADD / SUB`	Dodawanie / odejmowanie
`INC / DEC`	Zwiększenie / zmniejszenie o 1
`MUL / IMUL`	Mnożenie bez znaku / ze znakiem (AX lub DX:AX)
`DIV / IDIV`	Dzielenie bez znaku / ze znakiem (DX:AX / src)
`NEG / CMP`	Negacja / porównanie (jak SUB, tylko flagi)
`AND / OR / XOR / NOT`	Operacje bitowe
`SHL / SHR`	Przesunięcie bitowe w lewo/prawo
`ROL / ROR`	Rotacja bitów

7. Skoki, porównania, pętle

Skok	Warunek
`JMP`	Bezwarunkowy
`JE/JZ, JNE/JNZ`	Równe/zero, różne
`JG, JL, JGE, JLE`	Ze znakiem: większe, mniejsze, ...
`JA, JB, JAE, JBE`	Bez znaku: większe, mniejsze, ...

MOV CX, 5
petla:
    ; ... ciało pętli ...
    LOOP petla     ; CX--, skok jeśli CX != 0

8. Instrukcje łańcuchowe (string)

Operują na DS:SI (źródło) i ES:DI (cel), z użyciem prefiksu REP. Kierunek (rosnąco/malejąco) ustawia flaga DF: CLD = w przód, STD = w tył.

Instrukcja	Działanie
`MOVSB / MOVSW`	Kopiuje bajt/słowo z [SI] do [DI], SI/DI += 1 lub 2
`LODSB`	Ładuje bajt z [SI] do AL, SI++
`STOSB`	Zapisuje AL pod [DI], DI++
`CMPSB`	Porównuje bajty [SI] i [DI]
`SCASB`	Porównuje AL z bajtem pod [DI]
`REP / REPE / REPNE`	Powtarza operację CX razy / dopóki równe / dopóki różne

9. Procedury

moja_proc PROC
    ; ... ciało procedury ...
    RET
moja_proc ENDP

    CALL moja_proc

CALL odkłada adres powrotu na stos, RET go zdejmuje. W programach wieloplikowych/segmentowych rozróżnia się wywołania NEAR (w segmencie) i FAR (między segmentami, odkładają też CS).

10. Przerwania BIOS — INT 10h (usługi wideo)

AH	Funkcja
0x00	Ustaw tryb wideo (AL = numer trybu)
0x02	Ustaw pozycję kursora (DH=wiersz, DL=kolumna)
0x0E	Teletype output — wypisz znak z AL i przesuń kursor
0x13	Wypisz ciąg znaków: ES:BP=adres, CX=długość, DL=kolumna startowa, DH=wiersz

Właśnie funkcja AH=0x13 jest użyta w przykładzie Hello World — wymaga ustawienia ES:BP na segment:offset napisu oraz CX na jego długość.

11. Przerwania DOS — INT 21h

AH	Funkcja
0x01	Odczyt znaku z klawiatury (z echem) do AL
0x02	Wypisz jeden znak: DL = znak
0x09	Wypisz ciąg zakończony znakiem `$`: DX = offset ciągu
0x4C	Zakończ program (AL = kod wyjścia)

napis DB "Hello, DOS!$"
...
MOV AH, 0x09
MOV DX, OFFSET napis
INT 0x21

MOV AH, 0x4C
INT 0x21

12. Kompilacja i uruchamianie

emu8086 — środowisko edukacyjne z wbudowanym emulatorem, kompilacją i debugerem
MASM/TASM — klasyczne asemblery DOS (MASM plik.asm, potem LINK)
DOSBox — emulator do uruchamiania programów .COM/.EXE ze starego DOS na nowoczesnym systemie
DEBUG.COM — wbudowany w DOS mini-debuger (komendy: a assemble, u unassemble, t trace, r registers)

Asembler 8086 — Ściągawka (tryb rzeczywisty, BIOS/DOS)

1. Rejestry 8086 (16-bit)

Rejestry ogólnego przeznaczenia

Rejestry indeksowe i wskaźnikowe

Rejestry segmentowe

2. Segmentowy model pamięci

3. Dyrektywy i deklaracje danych

4. Tryby adresowania

5. Przesyłanie danych

6. Arytmetyka i logika bitowa

7. Skoki, porównania, pętle

8. Instrukcje łańcuchowe (string)

9. Procedury

10. Przerwania BIOS — INT 10h (usługi wideo)

11. Przerwania DOS — INT 21h

12. Kompilacja i uruchamianie

Przykładowy program — "Hello World" przez przerwanie BIOS

SŁOWNICZEK POJĘĆ